● آویشن
Thymus vulgaris
L (labiatae)
Thyme, Garden thyme
▪ ریخت‌شناسی:
گیاه علفیه معطر که طول آن به ۴۰ سانتی‌متر می‌رسد. ساقه‌ها چوبی. برگ‌ها کوچک و گل‌ها صورتی رنگ می‌باشند.
▪ محل رویش:
به‌صورت کاشته شده در ایران موجود می‌باشد.
▪ زمان برداشت:
گل‌ها در تابستان جمع‌آوری می‌شوند.
▪ قسمت مورد استفاده:
سرشاخه‌های گیاه.
▪ کاربرد درمانی:
دارای خواص بادشکن، ضدگرفتگی عضلانی، ضدسرفه، خلط‌آور، افزایش‌دهنده ترشح غدد داخلی، باکتری کش، ضدانگل و قابض می‌باشد. این گیاه در سوء‌هاضمه، التهاب مزمن معده آسم، اسهال و بی‌اختیاری ادرار در کودکان، التهاب حنجره و لورتین (به‌صورت غرغره) و به‌طور اختصاصی در سیاه سرفه و پرونشیت مصرف می‌شود.
▪ آثار فارماکولوژیک:
به‌واسطه ترکیبات آنتاگونیست آدرنالین موجود در اسانس گیاه، فعالیت کاهش‌دهندگی فشار خون و به‌دلیل ترکیبات فنلی و اجزاء فلاوونوئیدی سبب بلوک کانال‌های کلسیمی می‌شود و اثر ضد گرفتگی عضلانی دارد.
▪ احتیاط مصرف:
روغن آن سمی می‌باشد. استفاده از خیر دندان و فرآورده‌های استحمامی حاوی آویشن باعث التهاب پوستی، مخاط لثه و لب می‌شود.
ترکیبات شیمیایی:
اسانس (تیمول)، فلاوونوئیدع تلانن، الکل، ساپونین، رزین، اسیدهای فلیک (اسید کافئیک).
▪ نحوه و میزان مصرف
۱) دم کرده:
۴ – ۱ گرم گیاه خشک، سه‌بار در روز میل شود.
۲) عصار مائی:
۶ – ۴ میلی لیتر سه بار در روز میل شود.
۳) تنتور:
۶ – ۲ میلی‌لیتر به نسبت ۱:۵ در الکل ۴۵٪ هر بار در روز میل شود.
مصرف غذائی:
روغن گیاه به عنوان طعم‌دهنده غذائی، برای خوشبو کردن کره، پنیر، ماهی، گوشت و سس گوجه‌فرنگی استفاده می‌شود.
● زیرفون نمدار، نرمدار
Tilia platyphyllos Scop.
(Tilliaceae)
Linden tree Lime tree
▪ ریخت‌شناسی:
درخت بلند که ارتفاع آن به ۳۵ – ۱۵ متر می‌رسد. با ساقه دارای پوست صاف، به تدریج تیره و شکافته شده، برگ‌ها متناوب دمبر گدار، دارای دندانه‌های بزرگ‌ اره‌ای و تخم‌مرغی، به رنگ سفید با تقریباً ‌زردفام، معطر، مجتمع در گرزن‌های با ۸ – ۳ گل میوه گابی شکل و پوشیده از کرک می‌باشد.
▪ محل رویش:
در دره چاوس بین کدوم و رستم‌آباد، سفید رود در گیلان، کجور، مینودشت بین تنکابن و چورته، جنگل گلستان پراکندگی دارد.
▪ زمان برداشت:
گل‌ها در تابستان جمع‌آوری می‌شوند.
▪ قسمت مورد استفاده گل‌ها
ـ کاربرد درمانی:
ضدگرفتگی عضلانی و خواب‌آور است و در اضطراب ترس با وحشت بی‌دلیل و مخصوصاً برای درمان تپش قلب عصبی مفید می‌باشد. همچنین مصرف گل‌ها در موقع شروع سرماخوردگی باعث کاهش آبریزش بینی، تب و فشار خون می‌شود، قابض ملایم و معرق است.
ـ ترکیبات شیمیایی:
فلاوونوئید (تیلی روزید)، آمینواسید، اسیدفنلیک، موسیلاژ، تانن، اسانس، پروآنتوسیاتیدین، ترکیبات فنلی، الکل‌های آروماتیک.
● شنبلیله
FOENUM – GRAECUM
TRIGNELLA
L. (Papilionaceae)
Fenugreek, Fenugreek
Trigonella
▪ ریخت‌شناسی:
گیاهی علفی، یکساله، تقریباً بدون کرک که ارتفاع آن به ۵۰– ۱۵۰ سانتی‌متر می‌رسد. با ریشه عمودی، ساقه منفرد راست، توالی، با شاخه‌های کوتاه و برگدار می‌باشد. برگ سه برگچه‌ای، دمبرگدار، متناوب با برگچه‌های بزرگ، واژ تخم‌مرغی یا پهن دراز، گل سفید، نسبتاً بزرگ منفرد و یا دوتایی، بدون پایه، واقع در کنار برگ‌ها بدون کرک و با انشعابات کم است.
▪ محل رویش:
در لاهیجان، خوی، ارومیه، دیز سیامکع اصفهان، بلوچستان و هر برود پراکندگی دارد.
▪ زمان برداشت:
دانه از اواسط تیر تا اوایل مرداد ماه یعنی زمانی که میوه‌ها کاملاً رسیده باشند، جمع‌آوری می‌گردد.
▪ قسمت مورد استفاده گیاه:
دانه و قسمت‌های هوائی گیاه.
کاربرد درمانی. ملین، اشتهاآور، خلط‌آورع مسهل ضعیف و مغذی است که به‌طور موضعی در درمان زخم، کورک‌ها، دردها عضلانی، التهاب غدد لنفاوی و نقرس به‌کار می‌رود.
▪ آثار فارماکولوژیک:
ترکیبات فیبری و ساپونینی گیاه اثر کاهش‌دهندگی کلسترول دارد به‌واسطه تتریگونلین، اسیدنیکوتینیک و کومارین سبب کاهش قند خون می‌ود. علاوه بر این کومارین اندکی اثر آنتی دیورتیکی نیز دارد.
احتیاط مصرف:
به‌دلیل تداخل با داروهای پائین‌آورنده قند خون و مهارکننده‌های مونوآمین اکسیدار همراه با این داروها مصرف نشود.
▪ منع مصرف:
در زنان باردار مصرف نشود.
▪ ترکیبات شیمیائی:
ـ اسانس،
ـ آلکالوئید (تری گونلین)،
ـ ساپونین (دیوسژنین)،
ـ فلاوونوئید،
ـ موسیلاژ،
ـ پروتئین،
ـ روغن ثابت،
ـ ویتامین (A،B، C )
ـ مواد معدنی.
▪ نحوه و میزان مصرف:
۶ – ۱ گرم دانه گیاه سه بار در روز میل شود.
▪ مصرف غذائی:
به‌عنوان طعم‌دهنده غذائی به‌کار می‌رود.